Đọc và xem qua những hình ảnh của các vị ân sư, cả những chuỗi ký ức lần lượt hiện lên trong tâm trí của tôi. Một Đức Giám mục Marcel Piquet với chòm râu trắng mà lúc còn sixième, tôi vẫn thường nói đùa với các bạn cùng lớp: Đức Cha có "cu" dài. Hẳn các bạn biết, chúng ta vẫn có truyền thống đi hát lễ Thứ Sáu Tuần Thánh tại nhà thờ Chính Toà Nha Trang. Trong phần 9 lời cầu sau bài Passio, Ngài luôn kết thúc lời cầu nguyện bằng tiếng Latinh: "saecula saeculorum". Nhưng từ "cu" lúc nào Ngài cũng kéo dài và kéo dài lâu quá làm anh em đứng mỏi cả chân.
Một Cha Clause có tiếng là linh mục linh hướng rất đạo đức, với chiếc đèn pin sạc chạy rè rè đi kiểm tra nhắc nhở các chú sớm nhắm mắt ngủ yên mỗi đêm.
Một Cha bề trên Jeanningros, trong những dịp lễ trọng hát Latinh, cầm que nhạc trưởng tập hát cho các chú. Câu nói thường ngày của Ngài: "các chú ni…", ảnh hưởng do học tiếng Việt phát âm theo giọng Quảng Nam Đà Nẵng.
Một Cố Gervier dạy toán quatrième và troisième với định lý Pythagore (pont aux ânes) và con chó berger hôi như mùi hôi thuốc của Ngài… Người và chó ngủ chung.
Một Cha Lagrange, tuyên uý dòng kín, dạy chúng tôi môn Latinh, có đôi mắt "lạc quan", nhìn thẳng chú này lại thấy bên kia, rất dị ứng với các mùi thuộc Việt Nam tính như mực khô, mít…
Một Cố Pouclet, người thấp bụng phệ nhưng chơi đàn harmonium ai cũng phục. Chỉ tội vì cái bụng phệ nên trong lễ nghi Thứ Sáu Tuần Thánh, khi phủ phục nằm trước bàn thờ, hai chân và đầu phải bị lơ lửng trên cao. Ai học histoire, géographie với ngài, cứ lim dim đôi mắt nghe ngài giảng bài chờ ngài hút xong ba điếu thuốc Bastos là xong tiết học khi chuông rung.
Một Cha Hirigoyen, trẻ trung đẹp trai luôn đổi mới cách học Pháp văn, cho các chú làm rédaction phải chừa hàng để ngài sửa từng lỗi văn phạm và cho các chú lên phòng nghe nhạc ăn sôcôla mở rộng kiến thức về Beethoven, Mozart… luôn có mặt cổ động các chú trong những lần giao hữu bóng rổ với Lasan hoặc Giuse.
Một Larroque với kiểu nói tiếng Pháp bình dân, chẳng cần ngữ pháp... "Moi pas savoir, moi pas de pitié" …
Một Nédélec dạy sciences naturelles, hiền từ nhưng cũng có lúc rất sévère, sẵn sàng cho cú revers bất cứ lúc nào không biết.
Một cố Mollard luôn mặc quần short trong áo chùng thâm và thưởng tem cho các chú giỏi có thành tích cao mỗi tháng.
Một bề trên Nguyễn Công Nghị, trong các bài giảng, lúc nào cũng dùng dạng so sánh nhất: "vinh sang nhất, cao quý nhất…"
Một cha Nguyễn Hữu Ban, rất tình cảm thương yêu các chú, chuyên viên tập những bài ca đáng nhớ.
Một cha Nguyễn Quang Sách, dạy Latinh không bao giờ để cho ai đến gần và chạm vào áo của ngài.
Một cha Lê Xuân Hoa, khởi động phong trào thể thao trong chủng viện với những bài tập thể dục và diễn hành. Chắc anh em còn nhớ bài: Jeunesse, Jeunesse, Printemps de beauté. Khi ngài hô nghiêm, đôi chân của ngài không nghiêm được vì bị cán giá.
Một cha Mai Khắc Cảnh sẵn sàng "đét" lưng những chú nào lỗi luật và không thuộc bài. Ai bệnh cũng sợ ngài chích thuốc vì ngài phóng kim chích vào mông, để đó sang phòng cha Ban đọc sách và nghe tin tức.
Một cha Nguyễn Công Phú, giám luật đã cách mạng bỏ bộ áo dài đen cổ truyền và thay vào đó bộ đồng phục trắng.
Một cha Nguyễn Lộc Huệ, nghiêm nghị hay cười mỉm nhưng hãy coi chừng, dạy Việt văn lớp chúng tôi. Tôi vẫn nhớ những câu ca dao tục ngữ Việt Nam ngài bắt phải học thuộc lòng, hiểu rõ ý nghĩa đen cũng như bóng.
Một thầy Trương Trãi cho chúng tôi những bài học tiếng Pháp đầu tiên, có thể quất roi vào bất cứ ai nghịch ngợm và không học bài.
Một thầy Lê Xuân Thượng, tập cho chúng tôi làm quen với nhóm Tự Lực Văn Đoàn và cho các chú mượn sách đọc thêm để nghiên cứu và giải trí.
Một thầy Lê Quang Thạnh, tối tối kể truyện trinh thám làm cho các chú luôn hồi hộp, mau nhanh chân chạy tụ tập vây quanh để nghe kể.
Và còn biết bao những kỉ niệm êm đềm khác. Xin để cho anh em khác ghi lại.

Thưa anh em.
- Một tài liệu quý giá.
- Một sưu tầm công phu.
Anh em trong nhóm thực hiện TTSB Xuân đã đưa chúng ta ngược dòng lịch sử quay về cảnh hai dãy nhà ngói đỏ bên những rặng dừa cao cạnh bãi biển Thanh Hải Nha Trang. Nhìn lại những hình ảnh của những ân sư, các cha giáo Việt cũng như Pháp, chúng ta không khỏi chạnh lòng tưởng nhớ đến những hi sinh cao cả mà các ngài đã dành cho chúng ta. Tài liệu sưu tập này cũng giúp chúng ta biết được thân thế, sự nghiệp và những gì các ngài đã làm cho Giáo Hội, nhất là trong việc giáo dục đào tạo cho hàng giáo sĩ hai địa phận Nha Trang và Phan Thiết. Thiết tưởng, ai trong chúng ta cũng có ít nhiều kỷ niệm khi được thụ huấn cùng các ngài, vị này hay vị kia. Giờ này, đa số các ngài đã ra đi qua bên kia thế giới, nhưng các ngài vẫn hiện diện trong ký ức chúng ta, trong những lần hội ngộ, ngồi cùng nhau ôn lại những dĩ vãng êm đềm (hoặc có khi cay đắng) vào những năm tháng tại ghế Tiểu chủng viện Sao Biển Nha Trang.
Đây cũng là những nén hương lòng mà chúng ta đốt lên để tưởng nhớ hồn của các ngài. Xin hân hạnh giới thiệu cùng anh em và xin cám ơn anh em trong nhóm thực hiện đã tốn công giúp chúng ta có được tập tài liệu quý báu này.

Hoàng Ngọc 60