Trời đổ tuyết. Gió thổi mạnh. Còn đường đất dẫn vào thành Samos chỉ còn là một màn tuyết trắng. Trong cảnh hoang vu tịch mịch đó, một điểm xám bắt đầu hiện rõ từ xa, càng lúc càng hiện rõ. Có ai tới gần mới thấy đó là một thân hình. Một hình người cao lớn. Gương mặt phong trần của kẻ từng vào sanh ra tử. Cặp mắt sâu và xanh buốt như màu của đại dương. Bước chân đều từng bước từng bước tiến về phía trước, miệng lẩm bẩm:
- Rồi cũng đã đến lúc trở về với quê hương. Thế mà đã hơn 20 năm rồi. Sư phụ bây giờ ra sao?

Nhớ tới lúc được Pharaon tiếp đãi trong cung điện. Nhớ tới những ngày giờ bàn luận triết học với các giáo sĩ thông thái trong 22 năm sống ở Ai Cập: những cuộc tranh biện sôi nổi về thần linh, về thuyết luân hồi. Rồi nhớ tới những cuộc chiến tàn khốc để cuối cùng phải lưu lạc tại Ba Tư. Nhớ tới lúc gặp công chúa Algebra trong hậu điện của vua, rồi mắt chàng mờ dần.

Pythagore đã choáng say. Ở những xứ nóng như Ba Tư, rượu nho đen, ngọt rẫt dễ uống, nhưng cũng dễ say. Nhưng Pythagore không chỉ say vì rượu. Tối nay, công chúa Algebra thật diễm lệ trong chiếc áo lụa xanh mỏng. Nàng ngồi yên bất động mỉm cười thách thức:
- Nghe nói chàng đã từng là thượng khách suốt hơn 20 năm của Pharaon, vua Ai Cập. Thiếp xin chàng thưởng thức vài điệu múa quê mùa dân dã của Ba Tư và mong chàng chỉ giáo những điều huyền diệu ẩn giấu trong từng điệu múa.
- Công chúa quá khen. Văn minh của Ba Tư đã nổi tiếng hơn ngàn năm nay.

Nàng Algebra vỗ tay. Một đàn vũ nữ hiện ra từ cánh trái cung điện. Y thường lả lướt, vũ khúc mê hồn, mờ ảo, dẫn độ người xem vào tiên cảnh. Tiếp theo tiếng vỗ tay thứ hai, từ cánh phải cung điện, một toán vũ công cao to lực lưỡng bước ra nhảy múa nhịp nhàng theo điệu trống.
- Sao? Nhà thông thái? Chàng thấy thế nào?
Pythagore mắt vẫn lim dim, hé mở, như đang nhập định, bỗng mỉm cười:
- Nàng Algebra ơi, vũ khúc của các tiên nữ kia không thể nào mê hoặc ta được. Đó chỉ là tổng hợp những số lẻ. Lúc đầu ta lâm vào mê trận, không thấu suốt hết. Tới lúc khám phá ra được mỗi hàng đều có đối xứng và tất cả đều tượng trưng cho hình chữ nhật thì ta hiểu ngay.
Nàng Algebra bắt đầu bỡ ngỡ, nhưng vẫn gắng gượng hỏi thêm:
- Còn vũ khúc của các lực sĩ thì chàng nghĩ sao?
- Tương tự, đó chỉ là tổng hợp các số chẵn.
Nàng lấy âm chỉ số chẵn và dương chỉ số lẻ. Nếu số chẵn hợp lại thành một hình chữ nhật thì số lẽ sẽ là hình vuông. Chỉ cần một chút suy nghĩ thì đoán ra thôi! Ha ha.

....
Pythagore mỉm cười. Những ngày sống trong cung điện với nàng Algebra là những ngày đẹp nhất trần đời. Rồi chiến tranh lại xảy ra. Đôi phen suýt bị bắt làm nô lệ. Chàng tự nhủ:
- Chỉ có sống khắc khổ mới mong được giải thoát.
- Chỉ có sống thanh bạch mới mong tìm được chân lý.
Vừa lẩm bẩm, chân chàng vừa đều bước tiến về nội thành Samos, bất kể tuyết đang rơi.

.....
Trời đã vào xuân. Đêm xuống dần. Cái lạnh đến thật mau. Ở ngoài thành Samos, cảnh vật đang chìm dần trong tịch mịch. Vài tia nắng gượng hắt lên màn trời càng tô rõ cảnh núi non hùng vĩ, quanh năm mây phủ. Bỗng đây đây thoáng tiếng đàn cầm. Thanh âm quyện lấy cảnh chiều tàn, hoà đồng với vạn vật.
- Pythagore con, âm nhạc của con đã tiến triển nhiều rồi.
- Cảm tạ sư phụ, con đang muốn dùng tiếng đàn để thấu hiểu huyền cơ của vũ trụ.
- Khá lắm! Con hiểu tới đâu rồi?
Lưng chừng thân núi, nấp sau những rằng tùng dày đặc, nếu ai để ý kỹ, sẽ thấy một hang động khá lớn cạnh bên thác nước nhỏ trắng xoá. Nước vỗ tung toé trên tảng đá, phác nên những âm thanh kỳ diệu. Lão sư phụ ngồi cạnh bếp lửa, bộ tóc dài đã bạc màu, đôi mắt sâu hoắm nhìn về cảnh vật phía ngoài như đang muốn chọc thủng cái màn u minh của vạn vật. Ở phía phải lão sư là một chàng trai cao lớn, khuôn mặt với vầng trán vuông, gò má và cằm làm thành hình tam giác, hiền từ nhưng đầy lý tính. Đặt vội cây đờn bên góc động, chàng trai trẻ khiêm cung trả lời:
- Thưa sư phụ, từ ngày con nhìn anh thợ rèn đang làm việc ở dưới phố và hiểu được rằng âm thanh có liên hệ với cấu chất của vật thể, con đã khám phá thêm nhiều điều mới lạ.
Vuốt nhẹ chùm râu bạc, lão sư phụ từ tốn:
- Con cứ nói tiếp.
- Thưa sư phụ, độ cao thấp của âm thanh tuỳ thuộc vào trọng lượng của cái đe. Nếu con giảm một nửa trọng lượng thì thanh âm sẽ khác đi. Tương tự, nếu con bớt chiều dài của sợi dây đờn thì thanh âm cũng biến đổi. Và dần dà con đã thiết lập thành một hệ thống gồm bảy âm thanh. Lão sư phụ là nhà hiền triết Phérécyde rất nổi tiếng. Ở vùng Syros, không ai không biết danh ông.
- Này con, sư phụ cũng hiểu rằng con đã khám phá ra được mối liên hệ giữa số học và âm nhạc. Nhưng bây giờ con hãy ngước mắt lên nhìn bầu trời, lắng nghe tiếng nhạc của thiên nhiên rồi hãy trả lời cho ta. Pythagore vâng lời, ngồi lại chỉnh tề, rọi cặp mắt sáng vào cảnh vật bên ngoài động. Mặt trời đã khuất hẵn sau mấy rặng cây. Trăng đã lên, đây đó một vài vì sao rụt rè sáng. Tiếng gió thổi, tiếng thông reo, tiếng nhạc của thác nước, tất cả càng lúc càng đập mạnh vào tâm khảm của chàng trai trẻ Pythagore. Khuôn mặt của Pythagore lúc đầu thật bình thản, rồi đăm chiêu, rồi mỉm cười, rồi lại tư lự ra vẻ rất mệt nhọc.
- Con hiểu rồi, sư phụ! Con hiểu rồi!
- Con đã hiểu được gì? Cứ nói cho ta nghe!
- Thưa sư phụ, số học từ 1 tới 10 là một chu kỳ. Trong âm nhạc, 7 thanh âm cũng lại là một chu kỳ khác. Và vũ trụ cũng như thế: mặt trăng, mặt trời và các ngôi sao sẽ theo chu kỳ để trở lại vị trí ban đầu.
Lão sư phụ nheo đôi mắt già nua, cười, nước mắt giàn giụa:
- Không uổng công ta ra sức dạy dỗ con. Kể từ ngày mai con có thể xuống núi, đem những điều hiểu biết truyền đạt lại cho những kẻ hữu tâm.

...
"Tam giác thánh! Tam giác thánh! Tam giác thánh lại xuất hiện!"
Bọn trẻ đang nô đùa bỗng ngừng chơi, nhìn về phía bờ biển. Một toán thanh niên gồm 10 người đang từ từ tiến lại. Dẫn đầu là Pythagore, theo sau là chín đệ tử. Hàng thứ hai, hai người. Hàng thứ ba, ba người. Và hàng thứ tư cuối cùng, bốn người.
Dân chúng từ bốn phương bắt đầu túa lại chung quanh. Tam giác thánh ngừng chuyển động. Pythagore lên tiếng:
- Dân thành Samos hãy nghe đây. Ta đã hiểu thấu bí mật của cuộc đời và thế giới. Cuộc sống của trời đất sông ngòi không phải là cuộc sống của thần linh. Vũ trụ vận hành hài hoà như số học, như âm nhạc.
- Hãy lắng nghe tiếng nhạc của thiên nhiên.
Hãy sống thanh bạch mới mong tìm được chân lý.
Hãy sống khắc khổ mới mong giải thoát được tâm linh.
Pythagore càng giảng thuyết, người tới nghe càng lúc càng đông. Có nhiều người đặt ra nhiều câu hỏi để tranh luận với chàng, nhưng chàng đều giải đáp trôi chảy. Và người ra bắt đầu xầm xì hỏi nhau:
- Ông ta là ai, từ đâu tới mà nói những điều kỳ diệu mà chúng ta chưa được nghe bao giờ!
- Học trò đắc ý của Phérécyde đó!
- Nghe đâu ông ta cũng theo thụ giáo với Thalès.
- Hèn gì, hèn gì!...
- Hậu duệ của Zeus, đấng tối cao. Con của thần Hermès đó.

Trần Thanh Ngoạn