What’s in a name ? That which we call a rose
By any other name would smell as sweet (Shakespeare, Romeo and Juliet).

Phải gọi là gì? Tuổi dậy thì? Tuổi đang lớn hay là tuổi trẻ? Chỉ biết rằng đó là khoảng tuổi từ 11-12 tới 18-20. Một khung tuổi không cứng nhắc, vì biết rằng có nhiều người vì hoàn cảnh đã phải ra đời rất sớm và trưởng thành rất sớm, nhưng cũng có những người suốt đời vẫn chưa ra khỏi tuổi dậy thì.
Gia tộc Montague và gia tộc Capulet có mối thù truyền kiếp. Romeo và Juliet đã chống lại truyền thống của tổ tiên để yêu nhau. Bi kịch.

Romeo, doff thy name
And for thy name, which is no part of thee
Take all myself…
(Romeo, bỏ cái tên đó đi
Vì nó chẳng phải làm một với con người anh
Và để thay thế cái tên đó, anh hãy lấy trọn người em…)

Tuổi trẻ chống đối, tuổi trẻ nổi loạn. Nhưng đâu phải lúc nào những người lớn tuổi cũng có lý!

A) Quá khứ và hoàn cảnh gia đình

Tuổi dậy thì giống như một con tôm đang thay vỏ. Giọng nói biến đổi, thân hình lớn như thổi nhưng cử chỉ lại ngượng ngùng…Mà có phải chỉ thể xác không đâu, tâm lý cũng đang lột da. Cháu đang bỏ cái vỏ trẻ con để mang lấy cái vỏ người lớn. Thì chính lúc này là lúc cháu yếu đuối nhất, cần được nhiều giúp đỡ nhất. Vỏ cũ đã bắt đầu được bỏ đi, vỏ mới chưa được cứng rắn, cháu càng dễ bị tổn thương. Đó là một tiến trình rất tế nhị nhưng bình thường của cuộc đời.
Trước tiên, cháu phải thừa hưởng hình ảnh một người con trong đầu óc của cha mẹ. Và nhiều khi còn hơn thế nữa, đó còn có thể là hình ảnh của cả một gia tộc. Những ước mơ, những kỳ vọng của ông bà của cha mẹ đã được phóng chiếu trên người cháu, người con, mặc dù nó vẫn chưa được sanh ra.

From forth the fatal loins of these two foes
A pair of star-crossed lovers take their life (Romeo & Juliet)
(Ở giữa lòng của hai gia đình thù nghịch
Một cặp tình nhân chào đời dưới ngôi sao xấu.)

Đến nỗi mà có nhà tâm lý học nổi tiếng đã nói: “ mọi chuyện đã xong xuôi trước khi bé được 6 tuổi”. Nói như thế là để nhấn mạnh tầm quan trọng của cha mẹ khi các cháu còn bé tí, khi còn đang ở những giai đoạn đầu tiên của cuộc đời. Nhưng không thể vì thế mà đưa tới kết luận rằng sau đó không còn gì để làm nữa ! Cứ nhìn xung quanh, chúng ta sẽ thấy biết bao nhiêu cháu ở tuổi dậy thì đang còn phải lệ thuộc vào môi trường sống của mình, hoặc vẫn chưa thoát khỏi những khủng hoảng của tuổi dậy thì.
Cuộc chiến giữa những đòi hỏi của giáo dục gia đình, của luật lệ xã hội (cái siêu-tôi) với những xung lực của bản năng làm cho các cháu luôn phân vân: lúc thì muốn nổi loạn để sống độc lập, lúc thì lại muốn bám chặt lấy gia đình. Hiểu và cảm thông được cái lưỡng cực này đang xảy ra trong tâm hồn các cháu sẽ giúp các cháu tìm lại được quân bình.

B) Lớn mạnh thể xác và tinh thần:

Tình cảm sôi sục trong lòng. Dưới ảnh hưởng của những chất hoóc-môn, cơ quan sinh dục cũng như khả năng tính dục cũng phát triển mạnh. Tình yêu bắt đầu chớm nở. Mộng mơ, lãng mạn như đang sống trên mây với trăng sao. Cứ nhớ lại đi, nhớ lại những câu thơ đã làm khi tuổi mới lớn, khi bắt đầu biết yêu. “ Em mười sáu tuổi tơ măng - Thịt da đốt cháy thiên đường tình yêu”

Love goes toward love as schoolboys from their books
But love from love, toward school with heavy looks (Romeo & Juliet)
(Tình đến với tình như học trò xa rời sách vở
Tình giã từ tình như ủ rủ cặp sách đến trường)

Và vì thế, đó là tuổi của những bí mật. Le temps des secrets. Marcel Pagnol: «Ngày qua ngày, mấy cậu con trai lớn dần… Chúng nó bắt đầu sống một cuộc sống riêng tư. Ở trường, chúng đóng vai một nhân vật, khi chúng về nhà mỗi chiều thì chúng lại đóng vai một nhân vật khác hẳn. Chúng có nhiều bạn bè mới mà cha mẹ chúng không hề hay biết, và chúng giữ kín những bí mật đó trong lòng… Đó là một quãng thời gian rất quan trọng của cuộc đời… giống như đang được sinh ra một lần thứ hai…»
Phải, đúng là sanh ra lần thứ hai. Có người lại ví von xem đó như một công trình xây dựng vĩ đại. Các cháu phải đào sâu tới quá khứ, phải quay về để tìm hiểu những gánh nặng cũng như hạnh phúc của tuổi thơ, để làm lại nền móng cho cuộc đời của mình. Phước cho cháu, nếu kỳ vọng của ông bà, cha mẹ là những ước muốn quân bình. Phước cho cháu, nếu đã sống những ngày tháng đầu tiên của cuộc đời trong hạnh phúc. Nhà càng cao, móng phải càng sâu, càng chắc chắn… Nói dài giòng để nhấn mạnh về nỗi khổ cực của cháu khi phải xây dựng tương lai trên một nền tảng không được chắc chắn. Mà càng cố gắng, càng khổ cực thì tuổi dậy thì càng khó vượt qua…

C) Khẳng định bản ngã

Có nhà tâm lý học chia tuổi dậy thì thành 3 thời kỳ. Lúc mới đầu, các cháu phải tập làm quen với những biến đổi ngay trên thân xác của mình, và quả tim cũng bắt đầu hừng hực lửa. Một giai đoạn nhiều biến động, phiền toái, nhưng đó mới chỉ là bước đầu của cuộc chiến. Ở giai đoạn thứ 2, thì cuộc chiến đã bùng nổ thực sự. Cuộc chiến nội tâm, giữa mình với mình, bắt đầu lây lan tới gia đình và xã hội. Vào lúc này, cháu sẽ đi khám phá thế giới quanh mình, khám phá luật lệ và cấm kỵ. Cháu sẽ nổi loạn chống bất công và đôi khi trở thành quá liều lĩnh… Nhưng cũng nhờ đó mà biết được người, biết được mình. Nhưng trước khi thành nhân, có cháu lại thích kéo dài khoảng thời gian lệ thuộc vào cha mẹ. Không biết tự lập, tuổi dậy thì kéo dài…

O sweet Juliet
Thy beauty hath made me effeminate,
And in my temper soft’ned valour’s steel (Romeo & Juliet)
(Ôi Juliet dịu hiền ơi
Sắc đẹp của em đã khiến lòng anh ủy mị
Và làm mềm chất thép của lòng anh.)

Đứng trước một hoàn cảnh nào đó, bản năng thường biểu hiện bằng 2 cách : bắt chước hoặc chống đối. Cả 2 thái độ đều có ích. Bắt chước giúp chúng ta học hỏi thêm những điều mới lạ, chống đối đòi hỏi óc sáng tạo ra một điều khác. Trước khi tới tuổi dậy thì, các cháu thường bắt chước học hỏi nơi cha mẹ, thầy cô và bạn bè. Trong lúc dậy thì thái độ chống đối lại càng rõ nét hơn.
Để trưởng thành và để có thể có người nối dõi tông đường, Abraham cũng đã phải vượt qua muôn ngàn khó khăn, thử thách. Kinh thánh Cựu Ứơc đã kể rõ: Abraham phải vâng lời hy sinh Isaac… Đó cũng chính là cuộc chiến đấu giữa cái Siêu-Tôi và những bản năng của tôi. Không ai có thể trưởng thành nếu không phải vượt qua nhiều trường chiến đấu. Mà cuộc chiến nào lại không tang thương?

D) Thay lời kết

Không phải lúc nào những ray rứt của nội tâm cũng được giải quyết thoả đáng. Mọi dồn nén đều sẽ bùng nổ. Điều đó nếu đúng cho vật lý học thì cũng đúng cho tâm lý học. Bùng nổ sẽ đưa đến bạo động, rượu chè, ma tuý. Bùng nổ sẽ đưa đến thoát ly, cái chết . Nhưng cũng có những quả bom nổ chậm, những nội tâm hàn rỉ từng ngày... Cấm kỵ, uất ức đã trở về vô thức để đến nỗi cái Ngã sâu thẳm nhất cũng phải bị xáo trộn. Mà vô thức bị xáo trộn thì ý thức làm sao an bình được ?

The glooming peace this morning with it brings
The sun for sorrow will not show his head.
Go hence, to have more talk of these sad things
Some shall be pardoned, and some punished… (Romeo & Juliet)
(Sáng nay, trời đã mang lại an bình ảm đạm
Mặt trời buồn không còn muốn ngóc đầu
Tới đây , ta sẽ nói thêm về câu chuyện buồn thảm này
Có người được tha thứ , lại có người phải chịu hình phạt.)

Romeo và Juliet đã mang nặng quá khứ của gia tộc mình, đã nổi loạn, đã yêu nhau và đã chết . Có nên trách những người làm cha làm mẹ ở hai gia đình Montague và Capulet không ? Riêng tôi, tôi xin cúi đầu cầu xin : Cúi lạy trời cao, cúi lạy cuộc đời, xin tha thứ cho con, nếu con chưa làm đúng bổn phận người cha, người mẹ.

Box 1 : “ Sáu điều tâm niệm” của bậc cha mẹ.

Không cần phải xẻ nhỏ tuổi mới lớn ra thành từng mảnh để xem xét dưới kính hiển vi. Không cần phải luôn luôn cảnh giác, dòm ngó, coi chừng. Tuổi đang lớn cần được nghe, được hiểu và được cảm thông. Nhưng các bậc cha mẹ cũng nên biết một số điều cần thiết :
1. Đang lớn không có nghĩa là bệnh hoạn, mặc dù các cháu đang sống thời kỳ thay da đổi thịt, và vì thế các cháu phải không ít nhiều đau khổ.
2. Tuổi đang lớn thì luôn có «vấn đề» . Nói cách khác, nếu thấy mọi chuyện đều « êm đẹp » như lúc các cháu còn đang bé tí thì ngược lại, phải lo lắng ! Tuổi đang lớn thường nổi loạn. Có cuộc nổi loạn nào hoàn toàn « êm thắm » ?
3. Có thể ví tuổi đang lớn như một công trình xây dựng lớn. Các cháu đang đập bỏ để xây dựng, đang đào sâu tới tận cái nền móng mà mình đã sống lúc còn bé tí. Điều đó sẽ đưa tới một vài hậu quả sau :
a. Khó mà biết được là công trình xây dựng này sẽ kéo dài bao lâu.
b. Khó mà tránh khỏi một số «vấn đề». Một công trình «tầm cỡ» như thế không thể nào không có vài chuyện rắc rối.
c. Nếu cái nền móng lúc còn bé tí có vài trục trặc thì thế nào cũng gặp nhiều khó khăn khi muốn xây dựng tiếp. Nếu tuổi thơ có vấn đề thì tuổi đang lớn cũng khó tránh khỏi. Biết để rồi khổ, nhưng nói ra để dễ giải quyết.
4. Và công trình xây dựng đó là gì? Các cháu đang xây dựng những mấu chốt của đời sống tâm thần của chính mình : a. Nhìn lại mình, hình ảnh tốt hoặc xấu của mình: thân thể và tâm thần đang có quá nhiều biến chuyển, nên thường là kém tự tin. Chưa hiểu chính xác được những cái nhìn của người khác về mình. b. Gái hay trai? Cháu gái đôi khi lại nghịch ngợm gan lì như một cậu trai. Cháu trai vì sợ mình không đủ «chất đàn ông», nên lại thường quá lì lợm, liều lĩnh.
c. Tính dục: yêu ai ? làm sao yêu ? Nếu mình là đồng tính luyến ái ? Tất cả những điều đó làm các cháu phân vân, lo ngại. Thống kê nói rằng 95% các cháu ở tuổi đang lớn đều thủ dâm.
d. Cá tánh: vừa muốn sống độc lập, suy nghĩ và quyết định một mình, nhưng lại hay lưỡng lự, e ngại. Đôi khi lại thích nhờ cậy cha mẹ những chuyện mà chính mình có thể làm được. e. Dự tính cho tương lai: muốn tiến tới, muốn tạo tương lai cho riêng mình nhưng lại thường đặt câu hỏi về cuộc đời. Như thế để làm gì ? Tại sao ? Làm chi cho mệt ?
f. Luật lệ xã hội: Biết những điều cấm kỵ của xã hội, biết giới hạn của chính mình. Nhưng đôi khi lại nổi loạn, đùa chơi với luật lệ.
g. Giao tiếp: Thích quen bạn bè nhiều hơn trước hoặc trái lại không còn muốn liên lạc với ai. Nhập băng đảng để hoàn toàn vâng theo băng đảng, không còn một cá tánh riêng biệt.
5. Khi nào phải lo? Khi vấn đề trở nên quá nghiêm trọng hoặc kéo dài quá lâu. Khi các cháu không còn muốn tiếp xúc với ai, không bạn bè để trao đổi. Khi các cháu lúc nào cũng buồn, muốn bỏ học rồi trở thành du côn, du đãng. Khi các cháu lúc nào cũng chống lại mẹ cha, dù đó chỉ là một chuyện rất nhỏ nhen, thì đó cũng là cách để trốn tránh những câu hỏi thực sự đang ở trong tâm hồn các cháu.
6. Không thờ ơ nhưng cũng không mặc cảm tội lỗi: Để trưởng thành, các cháu đôi khi cần tách rời mình với cha mẹ, cần chống lại cha mẹ. Mặt khác, có cha mẹ nào mà hoàn hảo được đâu ? Đôi khi, những thiếu sót của bậc cha mẹ lại là một điều may mắn cho các cháu…

Box 2 : Phải làm gì khi cháu thủ dâm ?

- Chúng tôi có đứa con trai được 15 tuổi. Đã hơn nhiều tháng nay, chúng tôi biết cháu thường hay thủ dâm. Cháu cũng thường vào Internet để xem các hình ảnh khiêu dâm. Chúng tôi rất phân vân, không biết phải nên làm gì ?
- Trước hết, việc các cháu trai thủ dâm là một việc rất bình thường. 95% các cháu trai đều thủ dâm. Tuyệt đối đừng để cháu có mặc cảm tội lỗi hay xem đó là một việc ghê tởm. Ở tuổi dậy thì, ai cũng tò mò muốn hiểu biết về tính dục. Phải tìm dịp để cắt nghĩa cho cháu những gì có liên quan tới tính dục. Vì càng cấm đoán chừng nào, các cháu càng tò mò từng đó. Trên phương diện này, không có gì tốt hơn là coi cháu như một người lớn tuổi có trách nhiệm, rồi nói chuyện đứng đắn, rõ ràng cho cháu.