Những cuộc tình chợt đến chợt đi qua môi giới màn ảnh nhỏ đã để lại không ít những đau thương trong xã hội. Mức độ sum họp và ly tan vẫn tiếp tục tăng dần theo tỷ lệ thuận, trong đó bao gồm sự đổ vỡ của những gắn bó đã hơn nửa cuộc đời. Đó cũng là một trong những mối quan tâm hàng đầu đang được tìm cách giải quyết. Thế giới có xích lại gần nhau hơn, nhưng về mặt trái cũng có nhiều bất lợi. Minh cảm nhận điều đó rõ ràng. Chàng nhận thấy từ ngày có cái điện thoại di động và cái màn ảnh nhỏ thì bạn bè lại ít gặp nhau, nhiều khi cả nửa năm cũng chưa thấy mặt. Nhớ quá thì gọi điện thoại nói vài ba phút rồi thôi, coi như đã giải được cơn sầu. Nhiều lúc muốn gom bạn bè lại đông đủ một lần, nhưng khó quá, được đứa này mất đứa kia. Đứa thì bảo là xa quá, đứa khác lại bảo bận đưa con đi khám bệnh... Đôi lúc Minh nghĩ chắc phải chờ đến khi có thằng nào chết mới mong gặp mặt đầy đủ.
Cơ hội đã tới, nhưng không phải để đi đám tang mà là đám cưới. Đó là cái thiệp hồng cho con đầu lòng của một người bạn. Minh nghĩ lần này ít nhất cũng tụ tập được năm ba đứa. Đã nhiều lần nhận được thiệp mời, nhưng lần này khác hẳn với những lần trước, Minh cảm thấy đâu đó trong tâm hồn một niềm vui chờ đợi. Đang thay quần áo thì đại ca Hân tới. Vừa vào tới cửa đã giũa:
- Người ta mời 7 giờ mà giờ này chưa xong hả?
- Thôi mà đại ca, bộ không nghe người ta nói "không đi trễ không phải là Việt Nam" hả? Chịu khó ngồi uống nước đi, một phút là sẵn sàng ngay mà.
Chưa đầy một phút Minh đã tươm tất.
- Xong rồi. Đi!
Nhìn Minh từ đầu tới chân, đại ca Hân quát:
- Thôi đi ông nội, lè phè vừa phải thôi. Quần đen, áo trắng, nhưng áo vét lại màu xanh. Không giống ai cả. Thay áo vét đen và mang cà vạt vào.
Minh lủi thủi đi trở vào phòng, chàng nghĩ đến hai chữ "lè phè". Ừ không hiểu sao mình lại bê bối trong cách ăn mặc. Mà không riêng gì Minh, một số anh em gốc Sao Biển cũng vậy. Người ta nói "ở ống thì dài, ở bầu thì tròn". Có phải chăng lối sống ở chủng viện đã được kế hoạch để giáo dục chủng sinh trở thành một Giêsu thứ hai? Minh nhận thấy anh em Sao Biển có một mẫu số chung là rất dễ hoà đồng với tầng lớp bình dân. Dẫu xuất thân từ giai cấp nào trong xã hội và bất luận ở đó lâu hay mau thì họ vẫn có một cuộc sống đơn giản. Nhớ có lần đi ăn tối với mấy người tự cho mình là trí thức, Minh cảm thấy như là đi đóng kịch hơn là đi giải trí cuối tuần.
Một sự thật phũ phàng là ngày nay những giá trị vật chất đã được coi trọng hơn. Cá nhân được đánh giá qua căn nhà đang ở, chiếc xe đang chạy, cái đồng hồ đang đeo, đôi khi chỉ qua cái ví xách tay nhỏ hay là những manh áo trên người. Thôi kệ, nếu mình không thích phô trương thì rõ ràng hình thức bên ngoài cũng là cách để thể hiện sự tôn trọng đối với người khác. Hơn nữa khi bận áo vét và đeo càvạt vào thì tự nhiên mình ăn nói lịch sự hơn. Cái càvạt như là một người lính canh vô hình, nhất nhất mỗi cử chỉ, lời nói đều phải vào khuôn phép. Minh tưởng tượng nó như một sợi dây thòng lọng đã mắc sẵn vào cổ, hễ có náo loạn là nó tự động kéo lên.
Minh lục trong tủ để tìm cho đươc cái áo vét màu đen. Cái thì dài quá, cái kia có cái cổ tròn, không thích hợp nữa. Bất chợt đôi mắt Minh dừng lại ở phía một góc tủ. Đúng rồi, đây là chiếc áo đen mà Minh thích nhất vì đã lâu không có dip mặc. Có vật gì lấn cấn ở túi áo. Minh bỏ tay vào và lấy ra, đó là chiếc càvạt… Đúng rồi, cái càvạt này là kỷ niệm duy nhất của một mối tình câm. Minh ép cái càvạt vào tim, những kỷ niệm thời đang là học sinh lớp 11 bỗng hiện ra rõ rệt. Cổng trường, sân chơi, và cả những giòng chữ dơ dáy đủ màu trên bàn học nữa…
Minh còn nhớ hôm đó vào lớp sớm hơn để ôn bài thì Cúc bước vào. Nàng mang áo dài trắng. Cúc đi thẳng tới cửa sổ và loay hoay mở. Cánh cửa đó đã hư bản lề nên khi đóng lại hai cánh ép vào nhau rất chặt, có khi phải hai người mới mở ra được. Cúc liếc nhìn Minh, rồi như chợt nhớ ra điều gì, nàng thụt lùi lại, giơ một chân lên ngang ngực và…đạp! Minh bật cười nhưng vội quay mặt vào sách, chàng tự nói với mình "cô gái này tinh nghịch thiệt!" Hình ảnh một nữ sinh mảnh mai hiền thục trong tà áo dài trắng, giơ ngược chân lên trời và đạp vào cửa sổ có một cái gì liều lĩnh và ngây ngô dễ thương. Minh không nói với ai, nhưng mỗi lần nhìn thấy Cúc là Minh lại cười thầm trong bụng. Điều mà Minh không ngờ tới là hình ảnh đó lại là hạt nhân nảy mầm cho một mối tình đầu, khi mà Minh và Cúc được chọn để nhảy cặp trong điệu vũ Trống Cơm cho buổi văn nghệ cuối năm. Có điều kiện, cây hoa tình mãnh liệt lớn nhanh suốt thời gian tập dợt. Mỗi lúc tới "ô đôi mắt ố mấy lim dim" thì Minh lại được nhìn thẳng vào mắt Cúc. Đôi mắt bình yên như mặt hồ, xanh biểc như mặt biển và mát dịu như những cơn gió chiều hoàng hôn. Minh biết mình đã yêu, một tình yêu hứa hẹn nhiều đau thương. Nhưng với Cúc, nàng vẫn không hay biết gì. Điều này nói cho Minh biết không phải hễ là con gái thì ai cũng nhạy cảm trong tình yêu.
Cuối năm đó Minh nghỉ học để tiếp tục việc buôn bán giúp gia đình. Chẳng bao lâu sau đó công việc làm ăn bị thất bại. Tài sản và nhà cửa đều phải bán hết để trả nợ. Tuy thế, vẫn chưa đủ. Má của Minh không chịu nỗi những sỉ nhục, đau bệnh mà chết; còn bố thì mỗi ngày một tàn tạ. Cuối cùng Minh đành phải đóng kịch, chịu nhục ra đi biệt xứ để cứu vãn danh dự cho bố mẹ và các anh chị. Từ đó Minh sống lưu vong trên một phần tư đất nước từ Sài Gòn đến Cà Mau, mang theo một mối tình đơn phương thầm kín. Sống một mình, không bạn bè thân thích, có lúc ngủ ở chân cầu, có lúc giữa cánh đồng hoang biên giới Việt-Miên. Những lúc đó Minh lại nhớ đến Cúc thật nhiều, nàng là niềm an ủi duy nhất đã giúp chàng thêm can đảm để chịu đựng. Nhưng nàng cũng là nỗi đau đớn dằn vặt sâu thẳm. Tình yêu không là trừu tượng, nó là một thứ không nắm bắt được nhưng tác hại thật rõ ràng.
Mười ba năm sau, vào mùa xuân con Gà, lần đầu tiên Minh về thăm quê hương. Việt Nam đã chuyển từ kinh tế tập trung qua kinh tế thị trường. Nhiều thành phố lớn đã bắt đầu lấy lại được sức sống. Đường sá nhộn nhịp, sinh hoạt mua bán trước ngày Tết tấp nập: hoa mai, hoa vạn thọ bày bán khắp nơi bên vệ đường. Trong không khí đó, Minh càng mong gặp được bạn bè, nhưng tất cả đều đã tản mác khắp nơi để làm ăn. Cố gắng lắm Minh mới được biết Cúc đã có chồng và đang đâu đó ở Sài Gòn. Tình yêu nồng nàn thuở ban đầu không còn nữa, nhưng Minh vẫn cứ bị hối thúc, muốn gặp lại một lần. Nếu tình yêu đă phai thì vẫn còn lại tình bạn. Nỗi niềm riêng thì ai cũng có, chỉ khác nhau ở chỗ thể hiện bằng cách nào. Có những niềm riêng ngàn đời giấu kín, nhưng cũng có những niềm riêng mà mọi người đều biết.
Bước vào một tiệm bán đồ lưu niệm, Minh không khỏi sững sờ vì người bán hàng đúng là Cúc. Nàng vẫn đẹp như ngày xưa, trán cao và đôi môi khép kín, nét mặt lúc nào cũng như đang chú ý làm việc. Như để chạy trốn cái cảm giác khó chịu khi bị khách lạ nhìn mình chăm chú, Cúc hỏi:
- Anh muốn mua gì?
Minh giật mình lúng túng như vừa mới trở về từ cõi mộng:
- Chị có hàng mới không?
- Dạ có.
Nói xong, nàng lấy ra một cái hộp và tiếp:
- Đây là càvạt hiệu Sergios của Ý. Anh mua đi em bớt cho.
Minh lấy càvạt ra. Đó là chiếc càvạt màu đen, có ba sọc trắng nằm ngang ỏ giữa. Minh chợt nghĩ ra một điều, chàng nói:
- Tôi không cần cô bớt, nhưng yêu cầu cô một điều, được không?
- Được, nếu em có thể, anh nói đi.
Minh nói nhanh, quả quyết:
- Cô ghi tên cô vào đây và ký vào phía dưới.
Người khách đang chọn hàng bên cạnh bỗng quay lại nhìn Minh, Cúc không có vẻ ngạc nhiên về đề nghị lạ lùng này, nàng nói:
- Dễ mà.
Ký tên xong Cúc trao cho Minh. Bước ra khỏi tiệm, Minh khựng lại để nghe hết câu nói từ phía trong:
- …vô duyên! không quen biết gì cũng xin chữ ký.
Minh bỏ qua những dự tính khác và về lại khách sạn. Không còn gì quan trọng và thích thú hơn là trở về một nơi yên tịnh để hồi tưởng lại quá khứ. Chàng cầm cái càvạt trong tay, mân mê mãi không biết chán. Hai chữ "Hà Cúc" được viết vội vã và cong queo trên mặt vải nhưng có sức thu hút lạ thường. Tình yêu quả là một món quà vô giá. Tiền bạc có thể chọn cho mình một người vợ, nhưng không mua được người tình. Tiền bạc mua được mái nhà nhưng không mua được hạnh phúc trong căn nhà đó; mua được thuốc nhưng không mua được sức khoẻ; mua được sách vở nhưng không mua được kiến thức. "Sống không tình yêu là chết mà biết thở", một lần nữa Minh cảm nhận được ý nghĩa sâu xa của câu hát nửa đùa nửa thật này.
Minh tự hỏi: Có nên cho Cúc biết cái tình yêu chân thành này không? Mặc dầu biết làm như vậy là vượt qua hàng rào văn hoá, nhưng tình yêu này là của riêng nàng. Nó chỉ là đau thưong đối với Minh. Nếu tình yêu là hạnh phúc thì chỉ mình Cúc mới là đối tượng để nó tạo hạnh phúc. Có thể nàng chỉ xem đó như là một món quà tặng, một món đồ trang sức nào đó, nhưng ít ra nàng cũng cần được biết là có một người đã yêu nàng say đắm.
Tất cả với Minh bây giờ cũng chỉ là kỷ niệm. Nó như là một đoạn đường dài cam go mà Minh đã phải cố gắng vượt qua trong những tháng ngày u ám. Chàng muốn cho Cúc biết, không phải vì một mưu lợi nào cho mình, nhưng như là một thông tin gởi đến cho một người mà suốt một thời niên thiếu Minh đã mang theo. Nhưng bằng cách nào đây? Nói thẳng ? Viết thơ?… Đúng rồi, phải là một bài thơ mới nói lên hết ý nghĩa. Và Minh ngồi vào bàn viết:
Trống cơm,
Vũ điệu ươm mối tình đầu
Tim mới chớm đau, tình đã vội ôm màu ly biệt
Nào em, có biết
Những tháng ngày vất vả ngược xuôi
Ôm hình bóng hương đời châm sức sống

Trống cơm
Tình ca quê hương
Tình ca bất tử,
Mỗi lần nghe lòng nhớ về quê cũ,
Tô nồng thêm hình bóng đă gần phai.

Em là ai,
Mà lén gọi tên lòng nghe ấm mãi!
Đã một lần gặp lại
Dáng kiêu sa ôm mãi bước người đi,
Trái cấm mộng đào ảo ảnh tình si.

Tiễn nhau đi
Mắt buông lơi, tình bơ vơ,
Ta sợ, làm tan vỡ,
Những tinh cầu hạnh phúc vẫn còn êm.
Đêm về với nhau trong mộng sâu
Thuở trống cơm còn đâu.

Hai tuần lễ sau, Minh trở lại Sài Gòn lên máy bay về nước. Chàng dành hai tiếng đồng hồ sớm hơn với dự tính để giao tận tay cho Cúc. Đến nơi, tiệm đóng cửa, ở ngoài có dán một miếng giấy ghi hàng chữ "Chúng tôi sẽ mở cửa lại vào mồng 8." Mồng 8 Tết, tức là ngày mai!
Ngồi trên máy bay Minh tự trách mình sao ngu quá, biết vậy lấy địa chỉ rồi gởi thơ cũng được mà! Bây giờ biết chừng nào mới gặp lại được?
Bốn năm sau, Minh nhận được một lá thư của Cúc, thư ngắn gọn nên Minh vẫn còn nhớ:
Thăm anh,
Cảm ơn anh về bài Trống Cơm mà anh viết tặng em.
Vì bài thơ đó mà em và chồng em đã gây gỗ với nhau. Không phải tại Thuấn ghen, nhưng tại vì em muốn đổi bài thơ ấy sang thể lục bát.
Thuấn bảo bài thơ mang tính lãng mạn và phóng khoáng, em đổi sang thể lục bát đọc lên giống như là chuyện cổ tích vậy.
Chúc anh luôn vui và thăng tiến trên đường đời.
Em, Cúc

Đang miên man chìm vào dĩ vãng thì đại ca Hân lớn tiếng bảo: "Xuống xe!" Con người này mình nhỏ mà tiếng to, thuộc tướng ngũ đoản, lại sinh năm rồng, đáng lẽ phải là vinh thân lắm, không ngờ cũng chỉ giỏi la lối đàn em. Minh cầm cái càvạt mang vào cổ và trả lời:
- Từ từ… để em xỏ cái thòng lọng này vào cổ đã.
Bước xuống xe, tiếng nhạc từ xa vọng tới nghe rộn ràng náo nức…

Trần Đình Vĩnh 69