Tặng các dâu Sao Biển

Tu là cõi phúc. Chắc chắn là như vậy rồi. Còn "tình là cõi tiên" hay "tình là giây oan" thì cũng còn tùy theo đương sự. Đương sự ấy là nam nhân hay nữ nhân. Đương sự ấy đã nếm đủ hai mùi tu và mùi tình chưa, hay mới chỉ kinh nghiệm một mùi sống rồi suy diễn ra.

Tôi không dám bàn sâu về những triết lý Tiên Phúc này vì nó quá bao la, phức tạp, lại rất linh thánh, và cũng là lý tưởng của một đời người nữa. Nếu bàn thiếu sót thì nguy to và bàn chẳng đúng thì… chết ngay.
Chỉ xin được một vài nét chấm phá về những kẻ "tu chẳng nên" và "tỉnh cũng chẳng thành” rồi đi tìm con đường sống khác thôi. Nói cụ thể là tâm tư của người tu xuất, loại người mà ngày xưa đã thường được xếp sau thằng quỉ và con ma, dù là có những lần được xếp một cách dễ thương.
Và cũng chỉ xin giới hạn trong đám "tu mi nam tử xuất", đặc biệt trong đám bạn của tôi mà thôi.

Trước hết, xin hãy đọc bốn câu thơ này:
Hôm qua mất áo chùng thâm
Hay là em đã cầm nhầm của anh
Khôn hồn hãy trả lại nhanh
Anh mà khám được… tan tành đời em.
(Tốt Đen Bordeaux, France)

Bạn thấy gì? Lơ đễnh, mãi chơi để mất áo dòng là chiếc áo giáp bảo vệ linh hồn và thân xác một thầy tu, rồi lại không đi hỏi đúng người để tìm mà đi hỏi đám đàn bà con gái. Ông thầy đi đâu mà lại có sự cầm nhầm áo quần? Đòi trả lại thế nào được?
Vàng bạc đã vào tay bọn cướp, thầy tu đã vào tay mỹ nhân thì chỉ có… thua mà thôi. Cái trớ trêu ở đây nữa là có chắc muốn tu nữa hay không mà đòi lại áo dòng, hay chỉ nói cốt để làm oai, làm điệu. Lại đòi đi khám thì còn chết người nữa. Làm như mình có cái chân tu to lắm. Dẫu sao cũng là tâm trạng của người đang sống trong cõi tiên mà còn vương vấn cõi phúc vậy.

Cái áo dòng đôi khi làm cho người mặc nó hấp dẫn hơn, lôi cuốn hơn, lại che đi được nhiều khiếm khuyết thể xác cũng như tinh thần. Và người mặc áo dòng cũng biết thân phận mỏng dòn của mình, cũng biết áo dòng chẳng làm nên thầy tu, nhưng vẫn cần nó như khiên thuẫn bảo vệ mình bên cạnh những đặc sủng thiêng liêng. Biết thế, nhưng áo vẫn có thể đứt cúc. Đứt cúc có thể vì vướng gai lúc lao động, cỏ thể vì áo cũ hoặc đường may dở, và cũng có thể vì người khác cướp giật. Đứt mà không thèm khâu lại là sự chọn lựa của đương sự. Để rồi than thân:
Em mến, em thương vạt áo dòng
Gói trọn nhân đức ở bên trong
Diệu huyền thân anh: Ôi bé bỏng
Đứt cúc hỏng tu, phận long đong
(ThaiDui Los Angeles, USA)

Trời đã sinh ra âm dương, ngày đêm, nam nữ. Cứ thế mà tuần hoàn để tạo vật tồn tại. Có người cho rằng đi tu là ngược với thiên nhiên. Có thể là như thế, nhưng trong đạo Chúa thì những người tu hành nam cũng như nữ không đi ngược thiên nhiên mà là đi vượt khỏi tự nhiên. Vượt khỏi tự nhiên đấy, nhưng chân vẫn đạp đất nên phải có sự từ bỏ. Từ bỏ thì có ray rứt và luyến tiếc. Luyến tiếc nên còn hẹn hò, dù là hò hẹn mong manh, ỡm ờ nước đôi.
Tối qua anh mặc áo dòng
Định quên người ấy mà lòng xót xa.
Ngày nào Chúa để anh ra.
Thì anh trở lại, quyết là: yêu em
(Tuyên mập Los Angeles, USA)
Chẳng Chúa nào muốn để thầy tu chạy khỏi hàng rào chủng viện cả. Chỉ có anh nhớ đời mới trốn về thế gian thôi.

Lại có người khác tham lam, lộ liễu hơn, muốn hai tay bắt hai con cá lóc. Thật khó. Nhưng cho dù lộ liễu mấy thì ta cũng thấy kẻ tu hành này rất thành thật với chính mình:
Hôm qua anh mặc áo dòng
Môi hồng nuối tiếc chân trong chân ngoài
Ước gì anh được cả hai
Áo đen, voan trắng ca bài hiến dâng.
(Tong ga San Jose, USA)
Những vần thơ âm điệu nghe rất nhẹ nhàng êm tai, nhưng lại là cả một bầu trời lãng mạn và nặng chủ thuyết cấp tiến. Tôi nhớ ông thầy Triết học Linh mục Tiến Sĩ Nguyễn Văn Hùng dòng Đaminh có lần nói: “… Cái đó hở? Bên Tây nó bỏ lâu rồi. Bây giờ có những ông linh mục Tây đòi lấy vợ. Lấy được vợ rồi lại còn đòi thi hành thánh chức linh mục. Muốn cả hai mới chết người ta chứ. Hổng biết Giáo hội Tây rồi ra sao?”
…
Hổng biết rồi ra sao? Chỉ có Chúa biết nên không bàn tới nữa, chỉ biết con người có giới hạn và tình yêu thì vô biên dù là tình thật, tình giả, hay tình mơ:
Tình em, tình Chúa lâng lâng
Chắp tay quì gối xin vâng một lời.
Bây giờ tình Chúa thì à ơi
Tình em thì không đủ một đời anh cô đơn.
(Vô Danh)

Hạnh phúc hay không hạnh phúc, thiên đàng hay địa ngục cũng là do tự lòng người và do sự định nghĩa của tĩnh tự 'trung thành' và động từ 'chấp nhận'. Có những người mãi không dứt khoát được nên cả đời cứ không bình an:
Hôm qua anh đã mặc áo dòng
Nhưng quên người ấy ở bên trong
Tim ngủ không yên, đời tu hỏng
Thiên chức gì đâu nữa mà mong.
(Vô danh)
Thật rõ khổ nếu Lan chẳng quên được Điệp
thì hương khói càng nghi ngút,
thì sân chùa càng buồn rũ.
Có những người quyết bỏ chùa xuống thế, nhưng khi gặp đắng cay thì lại tiếc:
Nếu biết cuộc đời lắm lung tung
Anh thà giữ chặt mảnh áo chùng
Anh thà chôn kín bao háo hức
Còn hơn động cỡn nổi trôi sông
Rồi:
Đã biết cuộc tình lắm long đong
Mà anh lại tuốt cả áo dòng
Để anh vồ vập, bao tan tác
Săn đuổi tình tang, rác trôi sông (Sáu quắn, Albuquerque, USA)
Nghe thê thảm, nhưng thực tế chắc có thể không như vậy. Có thể người viết viết hơi quá hoặc hơi bi quan trong nỗi cơ cực thể lý hoặc tinh thần nào đó, hoặc người viết có óc trào lộng chăng. Nhưng trước hoàn cảnh 'tang thương' ấy, có người biết được cũng hùa theo:
Đã biết cuộc đời lắm lung tung
Anh vẫn liều thân tuột áo chùng
Hí hửng tưởng đời mình sẽ trúng
Anh hùng chẳng thấy, cũng trôi sông
Rồi lại mơ:
Bởi cuộc tình ái quá long đong
Anh ngồi mơ lại chiếc áo dòng
Hơn nửa đời người ngơ ngẩn tiếc
Phận mình giờ chỉ: "ấy" trôi sông.
(Hải Vũ, San Jose, USA)

Nước đã qua cầu và ván đã đóng thuyền. Có nuối tiếc cũng chỉ là mơ và có than thở cũng chỉ là… thơ.
Nhưng có những kẻ tu hành tỏ ra như rất từng trải. Thấy cuộc sống nào như cũng rất đẹp, điều quan trọng là đi đúng và đi hết con đường mình đã chọn để không chỉ là anh hùng mà còn là … thánh nhân nữa:
Vầng trăng ai xẻ làm đôi
Nửa soi chén thánh nửa soi áo nàng
Chén thánh anh mạ bằng vàng
Áo nàng cũng mượt như hàng gấm nhung
(Tùng phèng, New Orleans, USA)
Lạc quan tin tưởng thế đấy. Nhưng lạc quan hay bi quan, bằng lòng hay tiếc nuối thì có một sự thật là: Kẻ có vợ mà mơ làm thầy tu thì ô-kê, nhưng kẻ tu hành mà mơ ngược lại thì là là là… phạm tội. Có phải thế không? Nhưng thực ra chỉ có loài người mới mơ làm tiên chứ có bao giờ tiên mơ xuống làm người đâu.

Có người có lẽ cũng đã một lần tu chùa, ngắn thôi, nên chẳng hiểu áo dòng là gì, cử tưởng như một cái áo sơ-mi may ở nhà may Chiến Saigon năm xưa, hoặc như cái Áo Lụa Hà Đông của Nguyên Sa nên khéo tưởng tượng:
Hôm qua anh mặc áo dòng
Em ngồi em ngắm từ trong ra ngoài
Chờ khi anh bỏ ra ngoài
Em sờ em nắn từ ngoài vào trong
(Nho Bụi, Australia)
Không phải thế. Áo dòng đây tiếng Tây gọi là soutane, người trong đạo Chúa coi đó như biểu tượng của các nam tu sĩ . Người bình dân cũng còn gọi đó là áo thâm chùng hay áo chùng đen. Mầu đen là mầu chết cho cuộc đời. Áo dòng có âm hưởng linh thiêng lắm:
Trời nóng nhưng người vẫn áo đen
Thế sự thăng trầm chẳng bon chen
Đất hẹp eo xèo, lòng chẳng bén.
Trời rộng thênh thang hồn hoa sen
(Thaidui, Los Angeles, USA)
Thật cao quí thay bước chân người mang tấm áo ấy. Chẳng vậy có người ra đi rồi vẫn tìm trở lại, đã xuống đồi rồi vẫn cố trèo lên:
Từ thuở chồng em bỏ áo dòng
Đường đời dong ruổi những bòng bong
Thấy tháp chuông cao ngẩng đầu ngóng
Đế-Cân trèo mãi chắc phải xong
(Vô danh)

Kẻ tu hành tu đúng điệu luôn được trọng kính dù là ở trong một ngôi chùa nhỏ vùng Thất Sơn hẻo lánh hay sống giữa chốn phồn hoa náo nhiệt Sài Thành:
Trời đất sanh ra tu sĩ Phèng**
Từ buổi thiếu thời vốn cheng cheng
Tiền, tài, sắc, dục: không léng phéng
Cứu đời dùi thánh: chỉ leng keng (Thái dúi, Los Angeles, USA)
Đời tu đẹp và kẻ tu hành thật đáng kính. Ai mà chẳng mơ tưởng, chẳng muốn sống:
Trường xưa ta được mấy ai
Hiền lành, tốt tướng từ ngoài vào trong
Môi cười xúng xính áo dòng
Tưởng rằng ăn chắc từ trong ra ngoài
(Thái dúi, Los Angeles, USA)
Muốn lắm chứ, lý tưởng lắm chứ, nhưng có mấy người đi trọn con đường. Có lẽ lòng còn nặng tham sân si nên:
Nào ngờ nàng liếc mắt ngài
Thêm vài nhõng nhẽo chàng 'bai' áo dòng
Tìm nhau: thung lũng hoa vàng
Thế nhân muôn sự: chàng nàng có nhau.
(Thái dúi, Los Angeles, USA)

Viết đến đây thì tôi nghe thấy bài nhạc Chiếc Áo Dài của nhạc sĩ Nguyên Chương, người vừa vĩnh viến ra đi ngày 16.11.2004 vừa qua. Trong bài nhạc ấy có đoạn mang ý như là:
'Người yêu anh hay mặc áo dài.
Áo dài em may ngắn.
Gió thổi áo bay bay.
Cuộc tình mình cũng heo may'. Rồi người dẫn chương trình kể: Cũng có những chiếc áo dài rất dài, thướt tha cuốn lấy những gót chân rất mềm thon thon. Cầu cho những áo dài tha thướt ấy có những cuộc tình rất dài.
VTT, San Dimas, 18.11.2004

** Phèng là tên lóng của Linh mục Tuyên úy Hải Quân Hoa Kỳ Trung Tá Nguyễn Văn Tùng, hiện đang sống ở New Orleans, Louisiana, USA.
Nguyễn Đức Khang 63