Vào tuổi ăn, tuổi chơi chúng tôi đã vào Tiểu chủng viện. Ở lứa tuổi mà bây giờ người ta hay gọi là “đang lớn”, chúng tôi đã phải vào khuôn phép sinh hoạt lễ lạy, kinh nguyện và học hành dày đặc, từ sáng đến tối. Vì vậy, nhu cầu chơi giỡn, ăn uống trở thành một cám dỗ mà ít ai trong đám chủng sinh chúng tôi không cảm thấy “dễ sa ngã”. Và những “lần sa ngã” đó đã khiến nhiều anh em chúng tôi phải khăn gói giã từ trường lớp, bạn bè một cách oan uổng. Một trong những chước cám dỗ mà chúng tôi thường mắc phải đó là “ăn cơm cháy”. Dĩ nhiên, chúng tôi được các dì tiếp tay trong những lần “vận chuyển” loại “thực phẩm quốc cấm” này.

Cơm được nấu bằng cái chảo to có đường kính cả mét. Công tác giở cơm - xới và cho vào từng nồi nhỏ - là công tác mà anh em chúng tôi ai cũng thích được đảm trách. Vì bao giờ dưới đáy chảo cũng là một váng cơm cháy vàng rụm hấp dẫn. Nhân lúc cạo chảo, chúng tôi luôn tranh thủ nhanh tay làm một rẻo cỡ bàn tay và cho vào túi quần ngay. Thông thường muốn được ăn cơm cháy, chúng tôi phải được các dì thương một cách đặc biệt. Sẽ bàn đến thế nào là “cái thương đặc biệt” của các dì dành cho các chú sau.

Đã có lệnh (?) ‘ăn cơm cháy làm các chú đau bao tử’ - vả lại cũng đâu bổ béo gì cho cam! Nhiều bữa chúng tôi nhìn mà tiếc đứt ruột khi thấy chảo cơm “những cháy là cháy” bị “trầm mình” trong bể nước. Nhưng đời tu là thế - tự dặn lòng hy sinh, hãm mình - kể cả làm ngơ trước những miếng cơm cháy giòn giòn. Vả lại, nhà trường phải nuôi thêm heo cá, gà ngỗng; mà cơm cháy lại là nguồn thực phẩm giúp vỗ béo đàn gia súc cho chúng chóng lớn và ngon thịt vào mấy dịp lễ đãi đằng, tẩm bổ cho các chú. Ấy thế mà có chú nào lại chẳng “qua cầu cơm cháy” một lần trong quãng đời tu của mình chứ!? (trừ những chú mơ làm “thánh sống” hay quá “sợ bị về” mới từ chối hát bài ca “nỗi khát khao cơm cháy” của đời Sao Biển.

Dì Trinh, dì Khiết, dì Mười, rồi sau này có dì Nhàn – là những dì mà chúng tôi có thể “vòi vĩnh” để có nguồn cung ứng cơm cháy một cách an toàn bí mật và lâu dài. Những vụ “chuyển giao lương thực” này mà đổ bể thì các dì không tránh khỏi sự nhắc nhở của Cha Quản lý. Nhưng chúng tôi đời nào hé răng khai ra cho dù có phải xách vali ngậm ngùi bước ra cổng với miếng cơm cháy còn trong vali chưa kịp chia cho đám bạn cùng nhai.

‘Cách, cách, cách’ - tiếng gõ nhè nhẹ lên ô cửa kính nhà ăn. Khuôn mặt dì Khiết hiện lên sau tấm kính đục mờ. Chúng tôi, “nhóm kế hoạch cơm cháy” luôn chọn dãy bàn ăn gần khu vực nhà bếp để tiện bề liên lạc với các dì. Khi nghe “mật hiệu” chúng tôi hiểu ngay sau đó phải làm gì. Dì biến mất. Hiểu ý, ngay sau giờ cơm trưa, hoặc tối, chúng tôi đem chiếc thau có áo quần để sẵn vào vị trí như đã quy định với các dì. Rồi như thường lệ, chúng tôi vẫn tiếp tục đi kinh, đi nguyện như không có gì xảy ra. Nói vậy thôi, chứ những lần “tác chiến cơm cháy” thường làm chúng tôi rất hồi hộp - kinh với chả kệ - chỉ lo mỗi chuyện ‘chú Cún, chú Ki’ của Cha Quản lý phát hiện thì nguy. Khi đó thì cả chì lẫn chài đều mất sạch, lại không khéo thì cả đời tu coi như “mãi mãi không còn được Chúa chọn”.

Trước giờ đi ngủ, dù trưa hay tối, chúng tôi đều phải sắp hàng và trật tự im lặng di chuyển lên nhà ngủ, sau vài phút đứng im ‘giả nai’ trước ánh mắt ‘ trinh sát’ của cha Bề trên hay giám luật. Đây là lúc chúng tôi được phép mang thau đồ đã giặt lên nhà ngủ với “lượng hàng quốc cấm” được ngụy trang bên dưới đống áo quần. Thị trường chính tiêu thụ cơm cháy của chúng tôi là nhà ngủ. Bởi thế, cơm cháy phải được ăn khi đèn đã tắt, mùng đã buông, cho dù ‘hàng’có được mang lên từ lúc trưa thì cũng phải để dành đến tối mới đánh tỏa ra các ‘đại lý’.

Có thể vừa nằm vừa ăn bánh, ngậm kẹo chứ cơm cháy thì phải ăn ngồi, còn muốn nằm ăn thì phải nằm sấp, chứ không thì vụn cơm cháy đủ làm chúng tôi ho hóc, khi đó thì ‘lạy ông con ở bụi này’. Cực thế đấy, nhưng làm chú SB mà không không mê cơm cháy thì cũng khiến đời tu chúng tôi như chưa ‘rèn’ thêm một ‘nhân đức’ khác thường vậy! Cơm cháy thì giòn, trát lên một chút muối tiêu trở nên ‘món ăn nghịch ngợm’ khiến tình bạn thêm đoàn kết, gắn bó. Nói về muối tiêu: muối tiêu cũng là hàng kín, được ‘nhập khẩu’ từ người nhà, rồi được ém sẵn trong vali từ ngày đầu nhập học hoặc qua các lần thăm gặp. Công phu chuẩn bị là thế nên ‘mặt trận cơm cháy’ luôn hấp dẫn khiến chúng tôi phải cẩn thận lên kế hoạch, nắm bắt thông tin liên lạc, nhanh - gọn - chính xác còn hơn cả mạng thư đàn của csbgroups của chúng ta hôm nay nữa. Thật là một sinh hoạt ‘ăn uống có tính đặc thù SB’ không thể thiếu trong đời tu của chúng tôi ngày ấy.

Một hôm, được Dì Khiết tiếp tế cho một nguồn cơm cháy khá lớn và ngon, chúng tôi lại vận chuyển an toàn trót lọt, nên tối đó nhiều anh em chúng tôi cùng tham gia tiêu thụ. Giường mùng đã yên ắng, nhưng âm thanh ‘rạo rạo’ vang lên giữa cái im lặng của đêm nghe như tiếng bước chân đi trên cát. Tiếng ngáy đều đều của đám bạn 'sợ về' nghe như tiếng nước đang sôi ục ục không át nổi tiếng nhai cơm cháy đang hồi 'xung trận'. Bỗng! Vút…ú.. ú…t! Vút… ú…ú…t! Roi mây của Cha Giám luật quất bay vèo vèo vào các vách mùng nghe như có đĩa bay của người ngoài hành tinh xâm nhập. Báo động! Ô–tô–ma–tích im re. Không nhúc nhích, không nhai, không nhóp nhép. Tất cả rơi vào im lặng. Cái miệng tôi lúc đó, mà chắc mấy đứa bạn cũng thế, đang từ từ khép lại một cách khó nhọc, mà phải khẽ khàng. Một miệng cơm cháy đang ngồm ngoàm, hong xóc thế kia mà phải ngậm tăm thì tang thương là ngần nào. Thế mà, răm rắp im, răm rắp nín. Cuộc truy quét của Cha Giám luật chỉ mang tính cách 'thăm nom', nhưng cũng mất gần mười lăm phút nín thở với một mồm tộng căng đầy những cơm cháy. Tối hôm đó, không ai trong chúng tôi bị phạt, nhưng sáng ra có đứa thức dậy với một miệng đầy tàn tích đêm qua do sợ quá mà ngủ quên luôn.

Ăn cơm cháy. Một thành tích phá phách đầy chất thơ có vị mặn của muối, vị cay của tiêu và đắng của cơm cháy đã làm cho cuộc đời Sao Biển của chúng tôi thêm ý vị. Ngạc nhiên ư? Không, với dân Sao Biển - cho nhau miếng cơm cháy muối tiêu, ăn vụng về giữa đêm giữa hôm với tâm trạng hồi hộp, lo âu… - cảm nhận cái đắng, cái cay, mặn chát của tình bạn – là cách ngày xưa chúng tôi quý mến nhau.

Ba mươi năm, bốn mươi năm rồi …! Nhưng vị mặn, đắng, cay đó còn theo mỗi chúng tôi đến từng hóc hẻm, từng nơi xa mù tắp, thấm lên trang email, chảy vào thư đàn… để, hễ có dịp là chúng tôi sẵn sàng hào phóng 'một miếng cơm cháy muối tiêu' cho thằng bạn, hay cho đàn anh, đàn em để bày tỏ, gởi gắm cái tình quý mến không tài nào diễn tả. Tiếc rằng, ở tuổi gần đất xa trời, răng cỏ chẳng còn mấy cái, liệu người còn 'nhai được cơm cháy' trong chúng tôi còn đặng mấy ai? Nhưng các dì ơi, nghĩ tới cơm cháy là chúng con thương nhớ các dì lắm, các dì nơi 'xa vắng' có biết không!?

Lê Đăng Ngôn

(Nhớ những ngày anh em Sao Biển "nhai cơm cháy")